به گزارش مفدا اردبیل، در راستای تقویت هویت فرهنگی و ترویج ارزش‌های اخلاقی در جامعه، روز ۲۱ تیرماه به عنوان «روز ملی عفاف و حجاب» نامگذاری شده است؛ این اقدام با هدف برجسته‌سازی جایگاه عفاف در ساختار اجتماعی و تقویت پیوند میان سنت‌های اصیل و زیست مدرن، مورد حمایت نهادهای فرهنگی قرار گرفته است.
مقدمه: بازخوانی مفهوم پوشش در بستری تاریخی
زمانی که سخن از «حجاب» و «پوشش» در ایران باستان به میان می‌آید، اغلب با سوگیری‌های مدرن یا برداشت‌های تک‌بعدی مواجه می‌شویم؛ در ایران باستان، پوشش صرفاً یک نیاز فیزیکی نبود، بلکه تحت تأثیر ارزش‌های اخلاقی و مذهبی قرار داشت که بر «پاکیزگی» و «وقار» تأکید ویژه‌ای داشتند.
همچنین بررسی شواهد باستان‌شناختی، کتیبه‌ها، نقش‌برجسته‌ها و لباس‌های کشف شده در سایت‌های مختلف نشان می‌دهد که پوشش در ایران باستان، نه تنها یک مسئله مذهبی یا اخلاقی، بلکه ترکیبی پیچیده از نمادهای طبقاتی، موقعیت اجتماعی، اقلیم و هویت قومی بوده است.
تفکیک جنسیتی و رعایت حریم در پوشش
شواهد تاریخی نشان می‌دهد که در جوامع سازمان‌یافته ایران باستان، مرزهای پوششی میان مردان و زنان برای حفظ نظم اجتماعی و رعایت حیا، به وضوح ترسیم شده بود.
پوشش زنان اشراف: در دوران ساسانی و هخامنشی، زنان طبقات بالا از رداهای بلند و عباهای تزیین‌شده استفاده می‌کردند که بخش بزرگی از بدن را می‌پوشاند. این نوع پوشش، علاوه بر نمایش ثروت، از نظر اجتماعی به معنای «محافظت از زیبایی و حیا» بود. استفاده از روسری‌های بافته‌شده و سربندهای بلند، نشان از اهمیت پوشاندن سر و گردن به عنوان بخشی از وقار زنانه داشت.
حفاظت از حریم خصوصی: در محیط‌های درباری، نوع پوشش زنان به گونه‌ای بود که تفاوت میان زنان آزاد (اشراف) و سایر طبقات را مشخص می‌کرد؛ به طوری که پوششِ سنگین و پوشیده، به نوعی «حصار اجتماعی» برای حفظ حریم خصوصی و حیا فراهم می‌کرد.
در ایران باستان، مفهوم پوشش از یک سطح ساده‌ی «پوشاندن بدن» فراتر رفته و به یک «بیان اخلاقی» تبدیل شده بود. رعایت حجاب و پوششِ کامل، به عنوان ابزاری برای حفظ حیا، نمایش وقار و رعایت مرزهای اجتماعی میان جنسیت‌ها و طبقات، در تار و پود تمدن ایرانی تنیده شده بود.
چرا ۲۱ تیر روز عفاف و حجاب نامگذاری شده است؟
به دنبال اجباری شدن کلاه‌شاپو و ممنوعیت حجاب و سیاست‌های تغییر لباس در دوران پهلوی اول، در تیرماه ۱۳۱۴، آیت‌الله سید حسین طباطبایی قمی به پیشنهاد علمای مشهد جهت مذاکره با رضاخان در مورد این سیاست‌ها راهی تهران شد. آیت‌الله قمی در تهران در حصر قرار گرفت و ممنوع‌الملاقات شد.در ۲۱ تیرماه ۱۳۱۴ مردم مشهد در اعتراض به این اقدام حکومت در مسجد گوهرشاد تجمع کردند. با حضور قوای نظامی این تحصن به‌شدت سرکوب و بیش از ۱۶۰۰ نفر کشته و زخمی شدند.پس از واقعه مسجد گوهرشاد روحانیان سرشناس مشهد دستگیر و تبعید شدند و به دستور رضاشاه برخی از رؤسای ادارات مشهد تغییر کردند.شورای فرهنگ عمومی کشور، این روز را به‌عنوان روز عفاف و حجاب نامگذاری کرده است.
اهداف پیش‌بینی شده؛ فراتر از یک نام گذاری
باتوجه‌به تحولات سریع اجتماعی و گسترش فرهنگ‌های جهانی، نامگذاری روز ۲۱ تیرماه به‌عنوان روز ملی عفاف و حجاب، پاسخی به نیاز جامعه برای بازشناسی و تقویت هویت ملی و مذهبی است.کارشناسان حوزه فرهنگ معتقدند که این نامگذاری تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه فرصتی است تا بحث‌های تخصصی پیرامون مفهوم «عفاف» از یک بحث محدود به پوشش، به یک مفهوم گسترده‌تر شامل سلامت رفتاری، اخلاق اجتماعی و عزت‌نفس ارتقا یابد.
نقش رسانه و فضای مجازی در ترویج الگوهای رفتاری
در عصر دیجیتال، چالش‌های جدیدی در حوزه پوشش و رفتارهای اجتماعی پدیدآمده است. گزارش‌های تحلیل رسانه نشان می‌دهند که روز ملی عفاف و حجاب می‌تواند بستری باشد تا تولیدکنندگان محتوا و فعالان فضای مجازی، به‌جای رویکردهای تقابلی، به سمت ارائه الگوهای مثبت و جذاب از سبک زندگی باحیا حرکت کنند.استفاده از ابزارهای نوین برای معرفی مفهوم عفاف به شکلی مدرن و درعین‌حال وفادار به اصول، از جمله راهکارهای پیشنهادی برای این مناسبت است.
نگاهی به آینده؛ از مناسبت تا سبک زندگی
بسیاری از تحلیلگران اجتماعی بر این باورند که موفقیت این نامگذاری در گرو تبدیل‌شدن آن از یک «روز خاص» به یک «الگوی مستمر» است. هدف نهایی، نه‌تنها برگزاری مراسم‌های رسمی، بلکه نهادینه‌کردن مفاهیم عفاف و حجاب به‌عنوان بخشی از هویت فردی و اجتماعی است که در تمامی ابعاد زندگی، از فضای مجازی گرفته تا تعاملات حضوری، نمود پیدا کند.
یادداشت: محمدرضا فرض اللهی
ارسال نظر